Danimarkalı rəssam Nikolay Abildqaard tərəfindən 1775-ci ildə Romada tamamlanan "Yaralı Filoktetlar" əsərində bəbir dərisi üzərində demək olar ki, ikiyə qatlanmış çılpaq kişi bədəni kətan üzərində üstünlük təşkil edir. Ölçüləri 123x178 santimetr olan kətan üzərindəki yağlı boya hazırda Kopenhagendəki Statens Kunst Muzeyində saxlanılır. Ayaq yarası sağalmadığı üçün Lemnosda yoldaşları tərəfindən tərk edilən Troya dövrünün mifoloji qəhrəmanı bədənini demək olar ki, spazmodik hərəkətlə bükür. Üzü geriyə çevrilir, baxışları birbaşa öz əzasına dikilir. Yanında ox titrəyicisi qayaya söykənir; mavi ip heyvan dərisindən çıxır, arxasında isə saxta qədim yazılar həkk olunmuş daş lövhə peyda olur.
Rəssamın Danimarka Kral İncəsənət Akademiyasının təqaüdü ilə Romada beş illik qalması zamanı çəkilmiş bu əsər, onun erkən yetkin əsərlərinə aiddir və akademik neoklassizmin sakit sərtliyindən çıxış yolu axtaran bir nəsil rəssamın varlığına şahidlik edir. Qüsursuz qəhrəmanlıq idealı kimi fəaliyyət göstərməyən buradakı bədən, Abildgaardın Vatikanda geniş şəkildə öyrəndiyi Belvedere Torsosunun plastikliyindən istifadə edərək, bütün əzab yükünü daşıyır.
Kompozisiya və Simvolik Elementlər
Görmə sahəsini keçən diaqonal ox boyunca yerləşən Filoktetes diz çökür. Bir dizi dəriyə söykənir, digər ayağı isə onu tutan ələ möhkəm çəkilir. Bu duruş onurğanı o qədər güclü şəkildə bükür ki, üz əks istiqamətdə görünsə belə, arxa demək olar ki, tamamilə izləyiciyə təqdim olunur. Geriyə atılan uzun saçlar həddindən artıq sükunət içində hərəkətin yeganə elementi kimi dayanır. Əsas bədən kütləsinin sakitliyi ilə başın demək olar ki, şiddətli şəkildə dönməsi arasındakı ziddiyyət əsərin əsas məntiqini özündə əks etdirir: klassik nisbət qaydalarına yiyələnmiş, bu qaydalara heç vaxt uyğun gəlməyən əzabı ifadə etməyə məcbur edilmiş bir bədən. İşıq, demək olar ki, yalnız çılpaq dəriyə düşür və fon yaşıl və qəhvəyi rənglərdə o qədər qaranlıq qalır ki, qara görünür.
Ətrafdakı əşyalar səhnənin tarixdən əvvəlki dövrünü əks etdirir. Bəbir dərisi ovçunun Filoktetin illərlə təcrid olunduğu vəhşi təbiətdəki həyatına işarə edir. Dizin arxasında yarıya qədər gizlənmiş oxdan, qəhrəman tərəfindən miras alınmış və mifə görə, Troyanın süqutuna səbəb olmaq üçün təyin olunmuş Heraklın yayını xatırladır. Arxa planda, hamar daş səthdə qədim yunan epiqrafiyasını təqlid edən böyük hərflər var. Bu, dövrün rəssamları arasında geniş yayılmış bir təcrübədir və onlar öz imzalarını qaya üzərində unudulmuş məzar daşları kimi səhnəyə daxil etmişlər.
Neoklassik Sakitliyə Qarşı Mübarizə
1770-ci illərdə Romada Abildgaard isveçrəli Yohann Henrix Füssli və isveçli heykəltəraş Yohan Tobias Sergel ilə yaxın dostluq münasibətləri qurmuşdu. Bu sənətçilər Vinkelmanın qədim yunan sənətinin ali idealı kimi müəyyən etdiyi sakitlik standartından narazı idilər. Cəmi doqquz il əvvəl nəşr olunmuş Lessinqin " Laokoön" əsəri artıq gözəllikdən ödün vermədən ağrını təsvir etməkdə sənətin nə qədər irəli gedə biləcəyi barədə müzakirələrə səbəb olmuşdu. Abildgaardın " Filoktetes" əsəri cəsarətli bir cavab verir: anatomiya klassik heykəltəraşlıq normalarına sadiq qalsa belə, qəhrəmanın üzü əzabını boğmur. Bu, tək bir jest deyildi, çünki Füsslinin çevrəsi Homer və Şekspirdən həddindən artıq emosiyaları vurğulayan mövzuları fəal şəkildə axtarırdı.
1743-cü ildə Kopenhagendə anadan olan Nikolay Abildqaard 1809-cu ildə Frederiksdalda vəfat etdi. Doğma şəhəri akademiyasında təhsil aldıqdan sonra 1772-ci ildə Romaya yola düşərək beş il qədim heykəltəraşlıq və İntibah dövrü rəssamlığını öyrəndi. 1777-ci ildə Danimarkaya qayıdan Nikolay Kral İncəsənət Akademiyasının direktoru vəzifəsini öz üzərinə götürdü və burada heykəltəraş Bertel Torvaldsen və rəssam Kristofer Vilhelm Ekersberqə rəhbərlik etdi. Onun əsərləri son neoklassizmlə Danimarka romantizminin başlanğıcı arasında mühüm bir əlaqə rolunu oynayır.
Bu gün Kopenhagen muzeyində onun nəslinin digər əsərləri arasında asılı qalan bu rəsm əsəri, o dövrün heç bir akademik kitabçasının tövsiyə etmədiyi bir duruşla özünə çevrilmiş bədənin şiddəti ilə seçilir. Filoktetin yaraya dikilmiş baxışları, hekayənin dayandığı və yalnız ağrı buraxdığı yeganə mərkəz nöqtəsi olaraq qalır.